Theresiakapel tussen 1926 en 1997

Onderstaand artikel is in 1997 geschreven door Sjeng Derks, destijds voorzitter van de Stichting Kruisen en Kapellen Tegelen. In 2010 werd de kapel voor een 2e keer verplaatst. Sindsdien staat deze op zijn huidige locatie. 

De kapel werd gebouwd in opdracht van de familie Russel–De Rijk in het jaar 1926, uit dankbaarheid voor een geslaagde maagoperatie en in de hoop op verdere genezing. Zij werd toegewijd aan de H. Theresia van Lisieux, die het jaar daarvoor heilig was verklaard en in die tijd een van de populairste heiligen binnen de katholieke geloofsgemeenschap was. Waarschijnlijk was deze kapel in Nederland het eerste uiterlijke eerbetoon aan haar.

De kapel lag in de bossen bij het wandelpark Klein Zwitserland en was een zeer geliefde bid- en rustplaats, vooral vóór en tijdens de oorlog.

De heer Alfred Russel was, naast fabrikant van een steenfabriek, ook architect. Hij ontwierp het gebouw zelf en liet het bouwen met materialen van Tegelse bodem. Het was een compact gebouw met zeer dikke muren. Het altaar werd beschermd door een smeedijzeren hekwerk. Tegen de wanden werden in de jaren dertig keramische tableaux bevestigd, vervaardigd door jonge Tegelse keramisten in de ateliers van Russel-Tiglia. Het tympaan boven de deur was een werk van Frans Tuinstra.

Een oorspronkelijk eenvoudig gipsen Theresiabeeld werd na 1930 vervangen door een fraaie afbeelding van de heilige in witte Tegelse klei, gemaakt door Suzanne Nijs, echtgenote van de bekende schilder en kunstglazenier Joep Nicolas.

Vrij snel na de oorlog werd de kapel slachtoffer van vernielingen. Midden jaren zeventig verkocht de Russel–De Rijk Stichting het gebied aan de gemeente Tegelen, onder de voorwaarde dat het gebouw wegens voortdurende vandalisme zou worden gesloopt. Tijdens de gemeenteraadsvergadering van 20 maart 1975 bleek echter dat er binnen de Tegelse gemeenschap veel verzet bestond tegen sloop.

Naar aanleiding hiervan werd de plaatselijke Stichting Kruisen en Kapellen opgericht. Deze wist zowel de gemeenteraad als het bestuur van de H. Hartparochie te overtuigen dat de kapel behouden en gerestaureerd moest worden.

Met beperkte middelen werd de kapel in de late jaren zeventig gerestaureerd. In 1980 kon zij onder grote belangstelling opnieuw worden geopend en ingezegend door pastoor Jan Boonen van de H. Hartparochie.

Het beeld van mevrouw Nicolas was inmiddels volledig vernield, maar de wandtableaux waren tijdig veiliggesteld en ondergebracht in de Tiendschuur van kasteel Holtmühle, waar zij zich nog steeds bevinden. Gelukkig bestond er een replica van het beeld, die opnieuw in de kapel geplaatst kon worden.

Na de heropening werd de kapel weer druk bezocht en in 1986 werd het zestigjarig bestaan feestelijk gevierd.

Helaas nam daarna het vandalisme opnieuw toe en raakte de kapel opnieuw in verval. Sloop dreigde wederom.

Op dat moment ontstond het idee om het gebouw in zijn geheel te verplaatsen naar een betere locatie nabij de speeltuin Klein Zwitserland, waar meer sociale controle mogelijk was.

De gemeente Tegelen nam de verplaatsing op zich. In augustus 1996 werd een eerste poging gedaan, die mislukte doordat het gewicht van het gebouw was onderschat. Op 10 oktober van dat jaar slaagde een tweede poging wel, dankzij de inzet van een zware kraan die het 92 ton wegende gebouw optilde en verplaatste. De ijzeren balken die onder de kapel waren geplaatst bleven achter op de oude locatie. De verplaatsing trok veel belangstelling, onder andere van het KRO-televisieprogramma Van Gewest tot Gewest.

Restauratie na verplaatsing

Het bestuur van de Stichting Kruisen en Kapellen werd opnieuw samengesteld en er werd een werkgroep van vrijwilligers gevormd. Eerst werd het dak hersteld, zodat het gebouw gedurende de winter kon drogen.

Na het verwijderen van graffiti werden de muren zowel binnen als buiten gereinigd. Er werd een terras met banken aangelegd en verlichting geplaatst.

Een nieuw altaar werd geschonken door pastoor J.M. Kunneman van de Nicolaaskerk in Venlo en bewerkt bij Aug. Latiers in Belfeld, dat tevens het nieuwe kruis leverde.

De ramen werden ontworpen door Herm Gommans en vervaardigd door John Hermans in Reuver, met een nieuw fotografisch procedé waarbij de afbeeldingen in onbreekbaar dubbelglas werden verwerkt. De vier grote ramen verbeelden symbolisch het leven en de idealen van de H. Theresia. De twee kleinere ramen tonen de wapens van Tegelen, de familie Russel en de zusters karmelitessen. Voor het beeld werd gekozen voor een eenvoudig exemplaar van Theresia in de bruine kloosterkleding.

De koepel werd beschilderd door Ger Clevis uit Lottum.

Het smeedwerk voor de ramen werd ontworpen door modelmakerij Gommans en uitgevoerd door constructiebedrijf Op het Veld. De rozetten en de gedenksteen aan de achterzijde van de kapel werden verfraaid door Nellie van Wylick-Verhezen.

De banken, de altaarsokkel en het altaarkleed werden geschonken door de missiezusters Dienaressen van de Heilige Geest uit het klooster van het Heilig Hart in Steyl. Sjraar Stoffels restaureerde de banken, vernieuwde de deur en maakte de dakconstructie. Samen met zijn broer Chris verrichtte hij het metselwerk.

Een nieuwe vloer werd gelegd door tegelzetbedrijven Herm Clabbers en Peter Geurts.

De algehele regie lag bij Sjraar Giesen, met architectonisch advies van Marcel Warmerdam. Organisatie, administratie en public relations waren in handen van Sjeng Derks. De financiën werden beheerd door Frans Oehlen en de externe coördinatie door Hugo Verweij.

Bij de restauratie liet men zich inspireren door de uitspraak van de H. Theresia dat zij na haar dood rozen over de aarde zou strooien. Daarom spelen rozen zowel in het interieur als rond de kapel een centrale rol. Het tympaan boven de ingang toont Theresia als beschermheilige van missie en gezin.

De restauratie vergde aanzienlijke financiële inspanningen. Inclusief de verplaatsing, materialen, arbeid en de waarde van vrijwilligerswerk wordt het totaalbedrag geschat op 75.000 tot 100.000 gulden, verdeeld over bijdragen van gemeente, bedrijven, burgers en vrijwilligers.

Heropening in 1997

Op 30 september 1997, de honderdste sterfdag van de H. Theresia, werd de kapel ’s avonds om half zeven – precies een eeuw na haar stervensuur – feestelijk heropend, met muzikale begeleiding van de Tegelse Hofzangers onder leiding van Bert Raaymakers.

Toespraken werden gehouden door Sjeng Derks (voorzitter van de Stichting Kruisen en Kapellen Tegelen), burgemeester drs. Pieter J. Visschers en dr. Godfried C.M. Egelie (voorzitter van de Stichting Kruisen en Kapellen Limburg). De plechtige inzegening werd verricht door pastoor Olav Wauters van de Sint-Martinusparochie.

Bijzonder is dat de familie Russel een gewaarmerkte en geregistreerde relikwie van de H. Theresia beschikbaar stelde, geplaatst in een fraaie monstrans. Deze wordt voorlopig alleen bij bijzondere gelegenheden op het altaar geplaatst.

Toekomst

In de toekomst kan de kapel deel gaan uitmaken van een recreatief en kunstzinnig project, samen met onder andere het Freilichtmuseum Grefrath, speeltuin Klein Zwitserland, het Missiemuseum Steyl en Museum De Tiendschuur. Over de uiteindelijke vorm hiervan wordt nog overlegd.

Daarnaast wordt gedacht aan het opnieuw invoeren van de vroegere “Kapelkesdaag”, mogelijk met een rozenprocessie.

(Tegelen, 30-09-1997)

Met dank aan Sjeng Derks, destijds voorzitter van de Stichting Kruisen en Kapellen Tegelen