Na de capitulatie van Duitsland op 5 mei 1945 was de Tweede Wereldoorlog in Europa dan wel afgelopen maar de strijd in Azië tegen Japan woedde nog in alle hevigheid. Op 15 augustus 1945 besloot Japan de capitulatie te aanvaarden. In het bezette Nederlands-Indië was hier nog niet veel van te merken. Met uitzondering van Nieuw-Guinea, wat Molukse eilandjes en twee oliehavens in Borneo, waren de Japanse troepen nog heer en meester in Indië. Er rukten niet meteen geallieerde troepen binnen, zoals in Nederland wel het geval was geweest. Het overgrote deel van de kwart miljoen Nederlanders zat op de een of andere manier nog achter prikkeldraad en een groot deel van deze mensen hadden nog een moeilijke tijd voor de boeg.

Twee dagen later op 17 augustus 1945 riepen Hatta en Soekarno in Batavia de onafhankelijkheid uit. De “Republiek Indonesia” was geboren. De Nederlandse regering wilde echter haar gezag herstellen in de archipel. De Britse troepen moesten de Japanners ontwapenen en de Nederlanders mochten pas vanaf maart 1946 eigen troepen aanvoeren. Medio 1947 was de troepensterkte al 160.000 man. Er volgde een strijd waarbij ruim 6000 militairen het leven lieten. In augustus 1949 werd er een wapenstilstand overeengekomen en kwamen de onderhandelingen goed op gang. Op 27 december 1949 werd de soevereiniteit over de Indische archipel overgedragen aan de regering van de Verenigde Staten van Indonesië. Alleen Nieuw-Guinea bleef voorlopig buiten deze regeling. Vanaf dat moment volgde terugtrekking van de Nederlandse troepen die voor 1 juli 1951 weg moesten zijn.

Klik hier om het volledig boekje van de expositie te bekijken.

Van 17 mei tot en met 9 juni 2025 verzorgden we een expositie in het centrum van Tegelen over de Tegelenaren in Nederlands Indië. Daar werden niet alleen veel foto’s en verhalen getoond, maar ook veel materialen die zijn gebruikt in Nederlands Indië of die door de Tegelenaren mee terug zijn genomen. De expositie was op 9 zaterdagen en zondagen geopend. Meer dan 620 mensen bezochten de expositie.

Onder grote belangstelling is op zaterdag 24 mei de expositie over de Tegelse Indiëgangers geopend. Nadat in het weekend van 17 en 18 mei al bijna 200 personen de expositie op Kerkstraat 2a in Tegelen hebben bezocht, kreeg de expositie extra cachet met een officiële opening. Frank Giesen, voorzitter van de Heemkundige kring Tegelen, heette als eerste spreker alle bezoekers van harte welkom. Tevens bedankte hij de drie “bedrijven” die de expositie mede mogelijk hebben gemaakt: Rabo Clubsupport, Jan Linders Vastgoed en CAS exhibitionpartners. Daarna was het woord aan Sjeng Ewalds. Sjeng ging in op de lange aanloop naar deze expositie. Ruim 10 jaar geleden ontstond hiervoor al het eerste idee. Door allerlei factoren kwam het niet snel van de grond; zeker Corona heeft de plannen geen goed gedaan. Toen lag ruim twee jaar alles stil. Daarna werd de draad weer voorzichtig opgepakt en de laatste maanden kwam alles in een stroomversnelling. In nauwe samenwerking met Harrie Linders uit Venray heeft de expositie de vorm gekregen die nu door de vele belangstellenden met complimenten overladen wordt.

Als laatste spreker was het de beurt aan wethouder Frans Schatorjé. Frans refereerde kort aan zijn vader, die ook één van de Indiëgangers was en maakte daarna mooie vergelijkingen tussen veraf en dichtbij. Want dat is dit stukje geschiedenis met Tegelse inbreng: zowel veraf (in tijd als in afstand) als ook heel dicht bij (veel mensen kennen Indiëgangers en oorlog is ook nu weer dichtbij)  Na de woorden van Frans werd de expositie officieel voor geopend verklaard en konden de vele genodigden en andere belangstellenden genieten van de expositie. Heel bijzonder was dat bij de opening één van de twee nog levende Tegels Indiëgangers aanwezig was. De heer Schroembgens van de Veldstraat (inmiddels 99 jaar) oogstte terecht applaus voor zijn aanwezigheid..

Hoe de doodgewaande Tegelse missionaris Sef Verbong nog leefde
De Tegelse missionaris Sef Verbong werd met een collega in december 1948 in Soerabaja Indonesië gevangen genomen door Indonesische nationalisten, vermist en doodgewaand. Begin januari 1949 verscheen hij echter weer in de pastorie. Een interview met pater Sef Verbong is later op een zes uur durende geluidsband gezet. Door Sjeng Ewalds zijn de gebeurtenissen uit het interview uitgeschreven en voorzien van foto’s. Het verhaal is hier na te zien.

Albertus SOegijapranata: Indonesische aartsbisschop en nationale held overleed in Steyl. Op 28 juli 1933 vertrok hij vanuit Rotterdam met de boot MS Kota Nopan naar Indië waar hij op 27 augustus 1933 in Tandjoeng Priok arriveerde. Hij vestigde zich in een parochie in Jogjakarta waar hij diverse functies vervulde in de zielzorg en het verenigingsleven. Eerst werd hij hulppastor in de kerk Bintaran in Djokja. Later werd zijn gebied uitgebreid met Gandjuran, 13 km onder Djokja. In 1938 werd hij consultant van de jezuiten op Java. Lees het volledig verhaal hier verder.

Mijn tante Lucie. Jan Titulaer schreef dit mooie verhaal in juni 2020 over zijn oom Eugène (Sjaen) Orval en tante Lucie Dis, wonende aan de Plataanstraat in Tegelen. Mijn oom Eugène Louis André (Sjaen) Orval is geboren 16-02-1892 in Tegelen als zoon van Andreas Nicolaus Joseph Orval en Gertrudis Hubertina Dambacher. Eugène overleed, net geen 82 jaar oud, op 03-02-1974 in Tegelen. Hij trouwt op zijn verjaardag op 16-02-1921 in Semarang met Lucie Dis, geboren 04-02-1896 in Semarang, overleden 24-07-1983 in Venlo. Zij was de dochter van Nawi Paket Jan Abelai (de Christen Afrikaan) en Johanna Louisa Dis (*1866 +1902). Lees het hele verhaal hier verder.

Baer Gubbels (1890-1949) en zijn vrouw Tuttie Aboutie (1895-1930). Bij de geboorte op 30-10-1890 in Tegelen kreeg Baer de doopnamen Ludovicus Hubertus. Baer was dus zijn roepnaam. Hij was een zoon van Johan Hubert Gubbels (1866-1953) en Anna Maria Timmermans (1865-1925). Zij woonden op de Kaldenkerkerweg en later de Brachterweg. Zij kregen tussen 1889 en 1914 elf kinderen. 3 kinderen overleden met 2, 7 en 22 jaar. Baer was het 2^e kind. Hij had 5 zussen en 3 broers.
In 1913 tekent hij een verbintenis voor zes jaren bij de Koloniale troepen (KNIL) die ingaat op 6-3-1913. Hij krijgt een premie van fl 250,- waarvan fl 75,- werd ingelegd op de Rijkspostspaarbank. Op 21-1-1919 werd hij korporaal. In Indië huwde hij met de Christenvrouw Tuttie Aboutie die 10-03-1895 werd geboren in Koedoe bij Semarang als dochter van Jacob Aboutie en Nj.Kasinrah. Op 13-10-1922 werd dochter Eugenie geboren. Een zoontje overleed als baby. In 1923 vertrekt het gezin naar Nederland en vestigde zich in Tegelen. Lees het hele verhaal van Baer Gubbels en zijn vrouw Tuttie Aboutie hier op onze website. 

Piet van de Kerkhof hoorde bij de laatste grote groep dienstplichtigen die naar Indie werden gestuurd.

Op 3 augustus 1949 vertrekt de laatste grote groep dienstplichtigen met de Kota Inten naar Indië. Hierbij zat het 7^e Bataljon 2^e Regiment Infanterie (433-BI). In dit Bataljon dienden 10 dienstplichtigen uit Tegelen. Negen van hun kwamen op 23 november 1950 weer terug in Rotterdam met de boot de Waterman. Alleen Jan Hagens van de Beekstraat bleef achter  op de het Nederlandse Ereveld Pandu in Bandung. Hij kwam om het leven bij een auto-ongeval met zijn carrier op 13-12-1949.

Op een foto bij de terugkomst van de negen militairen in Rotterdam staan ze alle negen voor de bus om naar huis, naar Tegelen gebracht te worden.

Vanaf links: Jan Sijbers (Industriestraat), Joep Feijen (Hoogstraat), Louis Trienes (Koekoekstraat), Piet Vos (Rood Dorp), Jan Seroo (Kerkstraat), Frits Pijls (Spoorstraat), Piet van de Kerkhof (Brachterweg), K.Bex (Gasthuisstraat) en Broer Daenen (Koekoekstraat).

Tegelenaren in 3e Bataljon 11e Regiment Infanterie
Zeker 10 Tegelenaren hebben gediend bij 3-11-RI in Indië. Dat is ook de reden dat er regelmatig foto’s zijn met gezamenlijk een aantal Tegelenaren erop. Zij werden in 1946 opgeroepen en werden als dienstplichtige militairen uitgezonden naar Indië. Hun werd verteld dat zij een bijdrage zouden leveren aan het herstel van het Nederlandse gezag en daarmee aan de totstandkoming van de autonome staat Indonesië binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Maar ze kwamen in een vrijheidsoorlog terecht.

Het Bataljon was 1946 opgericht in Roermond, was een van de zes zogenaamde bewakingsbataljons en was een onderdeel van de “7 December Divisie”. Bij deze divisie hebben meer dan 18.500 militairen gediend. Zij waren weer een onderdeel van de W-brigade en de meesten waren geboren in 1925. De Tegelenaren waren ook allen geboren in 1925 en na een korte opleiding vertrokken zij op 15-10-1946 met de Kota Baroe naar Indië waar ze 17-11-1946 aankwamen in Makassar in Celebes. Hier voerden zij bewakingsdiensten en konvooibegeleiding uit naar onder andere Pare-Pare en Bonthain in de omgeving van Makassar in het zuidwesten van Celebes.

Wie waren die Tegelenaren?
Sjaak Dambacher, geboren 12-07-1925, wonend bij vertrek Julianastraat
Jeu van Deursen, geboren 13-08-1925, wonend bij vertrek Schoolstraat
Jo Driessen, geboren 19-02-1925, wonend bij vertrek Industriestraat
Jo Driessen, geboren 15-07-1925, wonend bij vertrek Grotestraat
Chrit Faassen, geboren 29-12-1925, wonend bij vertrek Industriestraat
Jan vd Heuvel, geboren 30-07-1925, wonend bij vertrek Steylerstraat
Piet Linssen, geboren 15-08-1925, wonend bij vertrek Industriestraat
Sjaak Nooten, geboren 18-11-1925, wonend bij vertrek Hoogstraat
JH Schroembges, geboren 20-04-1925, wonend bij vertrek Koekoekstraat

Er waren bij 3-11-RI zes compagnieën en in januari 1947 vertrok de 1e compagnie naar Borneo omdat daar onlusten in Sanga-Sanga waren uitgebroken. Twee weken later werden er nog 2 compagnieën geplaatst in Borneo in Balik-Papan en Terakan. Tijdens de 1^e Politionele actie werden de 3 andere compagnieën overgebracht naar Midden-Java waar zij met anderen in de Regio Tegal-Brebes werden geplaatst. Het berggebied bij de Slamet was een voortdurende bron van zorg. Tegal ligt aan de noordkust van Midden Java. In juni 1948 werden de drie Borneo-compagnieën ook overgeplaatst naar Tegal en was het Bataljon weer compleet. In december 1948 werd het Bataljon verplaatst naar Poerwokerto in het binnenland.

Bij de 2^e Politionele actie die 19-12-1948 werd het Bataljon ook ingezet. Vanuit Poerwaredja trokken ze via Bandjarnegara naar Wonosobo (Midden-Java). Daarna was er een zware tijd die bestond uit het patrouilleren, zuiveren, beveiligen en openhouden van de konvooiwegen. Hierbij vielen de nodige slachtoffers.

Van hun bataljon zijn er 24 militairen om het leven gekomen.

In juni 1949 werd het Bataljon gelegerd in de sector Poerwokerto-Keboemen. Eind oktober werd het Bataljon samengetrokken op het schiereiland Noesa Kambangan, nabij Tjilatjap aan de Zuidkust van Java, in afwachting van de repatriëring naar Nederland. Op 17-12-1949 vertrok men met de “Groote Beer” naar Nederland waar ze 7-1-1950 in Amsterdam aankwamen.

Tekst met dank aan Sjeng Ewalds.

Tegelenaren in 5e Bataljon 11e Regiment Infanterie

Embleem van 5-11-RI. Ontworpen op de boot door Dries Engelen.

Zeker 8 Tegelenaren hebben gediend bij 5-11-RI in Indië. Dit Bataljon werd 1-10-1947 opgericht in Roermond en Blerick en ze hoorden bij de Limburgse Jagers en waren weer een onderdeel van de E-Divisie.

Zij waren van de lichting 1947 en de meesten zijn van het geboortejaar 1927. Na hun opleiding vertrokken zij op 28-2-1948 aan boord van de Volendam naar Indië waar zij op 26-3-1948 aankwamen in Belawan, de haven van Medan op Noord-Sumatra. Ze werden gelegerd in Siantar dat tussen Medan en het Toba-meer ligt. Bij de 2^e politionele actie die op 19-12-1948 aanving, trokken zij op naar Balige aan het Toba-meer dat bezet werd. Daarna werden zij in die regio gestationeerd o.a. in Prapat. Vanaf juli 1949 kwamen er nieuwe troepen bij om ze de komende maanden af te lossen. Tot aan de Cease-fire op 5 augustus 1949 was er een felle strijd met bewapende groepen die vanuit Atjeh richting het Tobameer kwamen. 12 militairen uit hun groep zijn omgekomen.

Op 10-1-1950 werd hun gebied overgedragen aan de TNI (Indonesische Troepen) en werd het bataljon gelegerd op twee ondernemingen in de buurt van Medan. Op 4-4-1950 werden ze overgeplaatst naar Batavia in afwachting van de repatriëring naar Nederland. Hun laatste dagen werden ze nog gelegerd in Tjimahi bij Bandoeng. Op 3-5-1950 werden zij gerepatrieerd met de boot de General Sturgis en zij kwamen op 26-5-1950 aan in Rotterdam waarna men naar huis kon gaan.

Wie waren die Tegelenaren?
Sjaak Nooten, geboren 18-11-1925, wonend bij vertrek Hoogstraat
Piet Brummens, geboren 23-04-1927, wonend bij vertrek Vrijebroekweg
Sjeng Derks, geboren 27-07-1925, wonend bij vertrek Gasthuisstraat
Dries Engelen, geboren 11-06-1927, wonend bij vertrek Veldstraat
Jan Faassen, geboren 19-08-1927, wonend bij vertrek Kasteellaan
Stef Frenken, geboren 14-11-1927, wonend bij vertrek Gasthuisstraat
Huub Geijbels, geboren 14-01-1927, wonend bij vertrek Salvatorstraat
Sjraar Holtman, geboren 29-09-1927, wonend bij vertrek Ariensstraat
Broer Sijbers, geboren 25-09-1927, wonend bij vertrek Bergstraat

Adoptie van 5-11-RI door de Tegelse inwoners

Het bataljon 5-11-RI werd door Tegelen geadopteerd. Tegelen zou zorgen dat er een eigen Bataljonskrant 5-11-RI zou komen en dat zij deze zouden financieren. Deze zou 2x per maand opgestuurd worden naar Indië en familieleden konden zich ook abonneren op het blad. Het kreeg de naam “Het Zandhaasje”. Op 16-1-1948 hield 5-11-RI een afscheids-parade in Tegelen. Vanuit Steyl (H.Hartbeeld) trok men via de Maasstraat en Industrie-straat naar het Gemeentehuis waar op ca 12.30 uur het defilé werd gehouden. Daarna trok men naar de jongensschool waar de troep werd ontbonden. Middags konden de militairen diverse Tegelse bedrijven bezoeken. ‘s Avonds zouden de militairen in zaal Lücker een cabaretvoorstelling organiseren en de week erna zouden zij dit nog een keer herhalen voor de Tegelse bevolking.

Sjeng Derks zou als tegenprestaties ook af en toe een artikel schrijven dat dan in de Tegelse Courant kon worden afgedrukt. Hij heeft inderdaad enkele artikelen geschreven over het wel en wee van 5-11-RI.

Bij de tweede politionele actie werd Soekarno gevangen genomen in Djokja en werd hij overgebracht naar Sumatra waar het bataljon 5-11-RI voor de bewaking diende te zorgen. Onder internationale druk werd Soekarno later weer vrijgelaten. Na terugkomst is een boek gemaakt over 5-11-RI waar het Tegelse bedrijfsleven ook aan bij gefinancierd heeft.
In de loop van 1949 stopte men met het Zandhaasje en kreeg men in december 1949 een eigenBataljonskrantje maar toen kwamen ze al bijna terug naar Nederland. Deze is ook nog enkele keren verschenen in 1950.

Foto gemaakt op 25 mei 1950 in Rotterdam bij hun behouden terugkomst. Staande van links naar rechts: Sjeng Derks, Dries Engelen, Jan Faassen, Stef Frenken en Piet Brummans. Gehurkt van links naar rechts: Sjraar Holtman, Huub Geybels en Broer Sijbers.

Foto van de parade van 5-11-RI in Tegelen bij het gemeentehuis in Tegelen op 16-1-1948

Tot de oprichting van de Mariniersbrigade (1943-1949) werd tijdens de Tweede Wereldoorlog besloten door de Nederlandse regering in ballingschap. De nieuw te vormen eenheid zou een bijdrage moeten leveren aan de geallieerde oorlogsinspanning tegen Japan en meer in het bijzonder aan de bevrijding van Nederlands-Indië. Drijvende kracht achter dit initiatief was de kolonel der mariniers M. R. de Bruyne. De Mariniers-brigade werd een zelfstandig opererende eenheid ter sterkte van circa 5000 man. Ze was in staat tot het uitvoeren van amfibische landingen, had drie infanteriebataljons als kern en was verder uitgerust met de nodige landingsvaartuigen, artillerie en tanks.

In 1943 werd een zogenaamde ‘kernkadergroep’ gevormd, die bestond uit 175 militairen van het Korps Mariniers hoofdzakelijk afkomstig uit Curaçao, en andere beroepsmilitairen die uit handen van de vijand waren gebleven. Ruim honderd leden van de kernkadergroep deden oorlogservaring op tijdens een detachering bij de Prinses Irene Brigade, die na de invasie in Normandië werd ingezet op het vasteland van Europa, waaronder het Zuiden van Nederland. De Mariniersbrigade werd later op sterkte gebracht met oorlogs-vrijwilligers uit bevrijd Nederland.

In totaal zouden circa 25.000 oorlogsvrijwilligers naar Indië gaan, waarvan 5.000 ingedeeld bij de mariniersbrigade en de rest bij de landmacht. Uit deze laatste groep werden vijf brigades gevormd, waarvan de staven werden bemand door officieren van het KNIL. Bij de genoemde aantallen moeten nog enige duizenden oorlogsvrijwilligers worden opgeteld die dienstdeden op schepen van de Koninklijke Marine en bij de Marine Luchtvaartdienst in Nederlands-Indië. Later werden de oorlogsvrijwilligers in Indië gevolgd door veel grotere aantallen Nederlandse dienstplichtigen.

In totaal vertrokken zeker 33 Tegelse militairen vanuit Engeland naar Indië. Ook vertrokken 38 Tegelse militairen vanuit USA naar Indië. Zij zouden in eerste instantie opgeleid worden voor de strijd tegen de Japanners. Na de capitulatie op 15-8-1945 werd het doel veranderd in Indië. De USA wilde na 15-8-1945 dat de Nederlanders vertrokken. Zij hadden andere ideeën over het hebben van koloniën.

Organisatie, uitrusting en bewapening waren op Amerikaanse leest geschoeid. De meeste mariniers kregen hun opleiding in de Verenigde Staten, met name in Camp Lejeune, het grote opleidingscentrum van het United States Marine Corps (USMC) in Noord-Carolina. Van daaruit werden veel mariniers doorgezonden naar Camp Davis, nabij Wilmington in dezelfde staat, om opgeleid te worden voor diverse specialismen binnen de brigade. In dat kamp werden de mariniers ook bij hun uiteindelijke bataljon en compagnie ingedeeld.

Foto van Camp Endicott in de USA van Thei Verbong

Toen in augustus 1945 Japan was verslagen en Soekarno en Hatta de Republiek Indonesië hadden uitgeroepen, ontstond een nieuwe situatie. Het werd al spoedig duidelijk dat de brigade, in plaats van tegen Japan te vechten, zou worden ingezet voor het herstel en de handhaving van het Nederlandse gezag in Indië. Een confrontatie met de strijdkrachten van de Indonesische nationalisten zou dan onvermijdelijk zijn. De Amerikanen, die van herstel van de oude koloniale verhoudingen niets moesten hebben, trokken alle faciliteiten voor de Nederlandse mariniers in. Wegens gebrek aan scheepsruimte – Nederland had zijn koopvaardijvloot uitgeleend aan de geallieerden – zou het nog enige maanden duren voordat de circa 4.000 mariniers in de Verenigde Staten scheep konden gaan naar Nederlands-Indië.

Paul Schouwenberg in Malakka, Kamp Ladang Geddes, op 25-01-1946

Eind 1945 arriveerde het troepenschip Noordam met 2.000 mariniers aan boord in de Indonesische wateren. De Britten, die het militaire gezag over Indonesië uitoefenden, weigerden echter Nederlandse troepen toe te laten. Desondanks lukte het één bataljon om nabij Batavia te ontschepen. De overige mariniers werden in Malakka aan land gebracht. Daar voegde zich later het tweede echelon bij ter sterkte van ruim 2.000 man, dat was aangevoerd met het troepenschip Bloemfontein. In maart 1946 werden de Nederlandse troepen uiteindelijk in Indonesië toegelaten. Een maand later arriveerde uit Nederland het koopvaardijschip Boissevain met nog eens 800 mariniers aan boord. De mariniers werden gelegerd in de marinehaven Soerabaja in Oost-Java, het toekomstige operatiegebied van de brigade. Tezamen met eenheden van de landmacht vormden zij de zogenaamde ‘A-divisie’.

Ondertussen was de personele samenstelling van de Mariniersbrigade ingrijpend gewijzigd. In de loop van 1948 werden de meeste oorlogsvrijwilligers gedemobiliseerd en gedeeltelijk vervangen door onervaren dienstplichtige mariniers uit Nederland. De sterkte van de Mariniersbrigade liep toen terug tot ruim 4.000 man.

Medio 1949 kwam het tot een ommekeer in het Nederlandse beleid; er werden onder-handelingen geopend die zouden leiden tot de soevereiniteitsoverdracht later dat jaar. Op 7 juni 1949 werd de Mariniersbrigade, na drie en een half jaar aanwezigheid in de Indische gewesten, als zodanig opgeheven en gereorganiseerd. Deze reorganisatie was het noodzakelijke gevolg van de inkrimping van het personeel.[1] Veel gesneuvelden zijn op het Ereveld Kembang Kuning begraven.

Tekst met dank aan Sjeng Ewalds.

[1] Albertus Samuel Pinke in een dagorder van 31 mei 1949, in W. Hornman. De geschiedenis van de Mariniersbrigade (Amsterdam, 1985), 439.

Met de luchtpost ontvingen de militairen iedere twee weken de Tegelse Courant. Jan van den Heuvel houdt de krant vast.

Op verschillende plaatsen werden al acties georganiseerd ter ondersteuning van de militairen in Indië. In augustus 1946 sprak pater Henri de Greeve het Nederlandse volk toe om hun militairen te ondersteunen. Dit leidde ertoe dat op 22 december 1946 een stichting ‘Limburgs Thuisfront’ werd opgericht na overleg met het Centrale Katholieke Thuisfront in Den Haag. Met het NIWIN (Nationale Inspanning Welzijnsverzorging Indië) werd afgesproken dat er in Limburg geen NIWIN-comités zouden komen maar dat men wel zou samenwerken met allerlei acties. Ook had men overleg met het Protestants Thuisfront omdat die in Limburg geen comités hadden.[1] In 1951 werd het Thuisfront na de terugkomst van de militairen opgeheven.

De organisatie van het Thuisfront
In Maastricht werd een provinciaal bureau opgericht ter ondersteuning van de plaatselijke activiteiten. Vervolgens was Limburg opgedeeld in zeven districten te weten Maastricht, Kerkrade, Heerlen, Sittard, Roermond, Weert en Venlo. In Limburg waren in totaal 260 parochies actief. In het district Venlo waren dat 62 parochiale comités. In het bestuur namen plaatselijke actieve notabelen zitting. Met in het algemeen een geestelijk adviseur. De comités werden door allerlei vrijwilligers geholpen bij de diverse activiteiten.

Wat was het werk van de parochiële comités?
De opdracht was het bewaren van het contact tussen de militair en het thuisfront. Dat ging via contactblaadjes en plaatselijke kranten. Ook waren er correspondentie-clubjes van jongens en meisjes. In Tegelen werd de Tegelse gebruikt om het contact te onderhouden. Eind 1948 waren er problemen met de capaciteit van de luchtpost en zou de Tegelse Courant per boot verstuurd gaan worden. Dan zou het wel 2 maanden kunnen duren voor men de Courant kreeg. Daarom maakte men een gestencild blaadje dat wel met de luchtpost verstuurd kon worden. Dat werd het Sufferdje. Dit werd 2x per maand verstuurd.

Er zijn ons 13 nummers bekend tot en met mei 1949. Daarna mocht men weer de Tegelse Courant met de luchtpost versturen.

Activiteiten waren:

• Acties organiseren bij bijzondere gelegenheden zoals Kerstmis, kermis en Pasen.
• Het propageren en meedoen aan het ‘Biddend Thuisfront’.
• Het doen lezen en bijwonen van Heilige missen voor de militairen.
• Het geven van voorlichting aan militairen en aan achtergebleven familie en relaties.
• De organisatie van contactavonden voor ouders en familieleden.
• Het organiseren van tentoonstellingen, sportwedstrijden, fancyfairs enzovoort om gelden te genereren.
• Het opvangen van de gedemobiliseerden en het steunen bij de weder inschakeling in de burgermaatschappij.

1949 rad van avontuur Thuisfront

Het genereren van gelden
Hiervoor werden er allerlei acties op touw gezet. Onder andere tentoonstellingen, prijsvragen, speldjesacties, loterijacties, pannenacties, filmavonden, sluitzegels, prentjes, kalenders, wimpels, sportdagen en collecten. Ook werd deelgenomen aan landelijke acties zoals jubileumpakketten, verjaardagdozen, de Mevrouw Spooraandelenactie voor zieke en gewonde militairen, kerstpakketten, de rimboekistenactie, NIWIN-sportacties, boekenacties en het versturen van ingesproken platen. Deze wassen platen konden op een grammofoon worden afgespeeld. De ouders en de pastoor konden hun tekst inspreken en bijvoorbeeld de fanfare of zangclub namen een serenade op.

In de periode 1946 tot 1950 zijn bijvoorbeeld verkocht 75.000 Kerst- en Nieuwjaarskaarten, 10.000 vloeibladen met opdruk, 3.500 rijwielwimpels, 10.000 kalenders en 30.000 sluitzegels van elk 48 stuks.[2]

1948 Thuisfront vrijwilligers voor de Indiëgangers

Het Biddend Thuisfront
Voor het Biddend Thuisfront werden in de Indiëperiode door de comités in Limburg besteld 80.720 Gebed Episcopaat, 245.840 Gebedjes voor kinderen, 154.250 Gebeden voor volwassenen, 10.000 Gebeden voor verloofden, 26.315 Gebedjes O.L. Vrouwe Sterre der Zee, 10.000 kaarten Soldaat en 10.000 kaarten O.L. Vrouwe Altijddurende Bijstand. Andere acties van het Biddend Thuisfront waren foto’s van de soldaten in de kerkportalen en de derde zondag was vaak de dag van de militairen. Bij de politionele acties werden veel parochies, scholen en kloosters gemobiliseerd voor de actie ‘Bidt voor hen, hun taak is zwaar’. Ook werden bedevaarten en bidtochten georganiseerd in bijvoorbeeld Maastricht (Sterre der Zee), Roermond (Kapel in het Zand) en Venlo (Genooi).

Tekst met dank aan Sjeng Ewalds

[1] J. Weekers, Verslag Limburgs Thuisfront 1946-1950 (Maastricht 1951), 16.

[2] J. Weekers, Verslag Limburgs Thuisfront 1946-1950 (Maastricht 1951), 25.

Een aantal geestelijken uit Tegelen is werkzaam geweest in het voormalige Indië en soms nog in het latere Indonesië. Theo Laumans heeft in het boek “Missionarissen uit Tegelen, Belfeld en Steyl” de verhalen achter tien Tegelse geestelijken beschreven.

In het boek van Theo Laumans staan de volgende namen (met tussen haakjes de pagina):

Ook in overige documenten is veel informatie te vinden ver deze en andere geestelijken die actief waren in het voormalige Indië en soms nog in het latere Indonesië.

Caspar JH Franssen

Geboren op 23-01-1826 in Tegelen. Van 1856-1863 en 1866-1867, met name op Java. Overleden op 07-05-1888 in Grubbenvorst. I.v.m. gezondheidsklachten terug naar Nederland. Hij was de eerste Tegelse geestelijke die naar Indië is vertrokken. Was in 1859 1e pastoor in Ambarawa (H.Martinus kerk) en Salatiga (H.Dionysius kerk). Beiden liggen op Java.

Marcella en Albaba Dings Foto Marcel Dings. Marcella en Albaba Dings.

De twee zussen en zusters Fancisca-nessen Dings verbleven in Indië. Zij waren op Tjandi (Semarang) werkzaam. Na aankomst op Java zijn zij er hun hele verdere leven gebleven. ·         Zuster Marcella Dings. Geboren op 09-12-1865 in Tegelen. Kwam 4-6-1900 op Java aan. Overleden op 10-10-1937 in Tjandi Semarang. ·Zuster Albaba Dings. Geboren op 25-12-1868 in Tegelen. Kwam 20-12-1894 op Java aan. Overleden op 08-12-1941 in Djokjakarta.

Tekst met dank aan Sjeng Ewalds.

[1] SVD (Societas Verbi Divini) – Gezelschap van het Goddelijk Woord.

Het KNIL werd 20 juli 1950 opgeheven. Vóór 1 juli 1951 moesten alle overige Nederlandse militairen Indië verlaten hebben met achterlating van hun gesneuvelde strijdmakkers. Bij aankomst in de havens van Amsterdam en Rotterdam werd men welkom geheten. Daarna werd men in bussen gezet en naar huis gebracht. Ook hier was er dan een welkom, het huis was versierd en men vierde de terugkomst. Maar daarna moesten de mannen de dagelijkse draad weer oppakken en hun draai zien te vinden. Dat viel lang niet altijd mee. Zij hadden veel gezien en meegemaakt.

In Nederland had men er geen boodschap aan dat zij in Indië hadden moeten dienen. Men moest weer aan het werk. Van bijvoorbeeld Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) had men nog niet gehoord.

Drie Tegelenaren die werden uitgezonden naar Nieuw-Guinea: Rein Derks, Huub Thissen en Jeu Beurskens. Foto uit 2024

Herdenkingen
Veel militairen kwamen bijeen in verenigingen van oud-strijdmakkers en zij organiseerden regelmatig bijeenkomsten en reünies. In Roermond werd in 1988 het Nationaal Indiëmonument 1945- 1962 onthuld door prins Bernhard. Het monument bestaat uit een obelisk met een kroonduif, symbool van Nieuw-Guinea en ernaast een fontein met karbouwenkoppen. Later kwam er een borstbeeld van generaal Spoor bij en in 1990 werd een aantal zuilen onthuld waarop alle ruim zesduizend namen van de omgekomen militairen staan gegraveerd. In september is hier de jaarlijkse Indiëherdenking voor veteranen. Op de namenlijst bij het oorlogsmonument zijn de namen van de overleden strijdmakkers opgenomen. Zij worden jaarlijks op 4 mei bij Dodenherdenking herdacht.

Tot slot
Er zijn er nog maar enkelen die er zelf iets over kunnen vertellen. Dienstplichtigen in Nederlands Indië waren van geboortejaar 1924 tot/met 1929. Zij werden opgeroepen en moesten een deel van hun jeugd doorbrengen in Nederlands-Indië. Zij kwamen tegen hun wil in aanraking met geweld en moesten later weer gewoon hun weg in de maatschappij vinden. Aan hen dragen wij deze publicatie op.

Tekst met dank aan Sjeng Ewalds.

Door Sjeng Ewalds is een overzicht gemaakt van de inwoners die bij vertrek naar Nederlands Indië in Tegelen of Steyl woonden. Van ieder van hen is bekend wat hun adres toen was, bij welk legeronderdeel zij actief waren, wanneer zij vertrokken en terugkwamen en met welk schip. Tevens hebben we daar gegevens uit de bidprentjes aan verbonden. Daarmee is bij een deel ook de roepnaam, overlijdensdatum en namen van partners bekend.

De lijsten zijn te sorteren door op de kolomtitel te klikken of de zoekfunctie boven de lijst te gebruiken. Door op het groen plusje vóór de naam te klikken wordt meer informatie zichtbaar.