Impressie van de achterzijde van de Bondszaal tussen de nieuwbouw appartementen – BLOCK architecten in opdracht van Mango Vastgoed.
De Bondszaal ligt verscholen in de Kerkstraat. Het gebouw dat in 1959 is voorzien van een nieuwe voorbouw en nu gebruikt wordt als bibliotheek, krijgt met de plannen op het terrein tussen de Kerkstraat, Beijtelstraat, Molenpas en Bongerdstraat een nieuwe moderne uitstraling. De plannen voor het ‘Hof van Tegula’ zijn ambitieus en kunnen hier bekeken worden. Een deel van de winkels aan de Kerkstraat verdwijnt, evenals het gebouw van voorheen Schouten vleeswaren. Deze gebouwen maken plaats voor 103 appartementen. De Bondszaal blijft staan en krijgt een centrale plek in het plan. De zaal komt daarmee weer helemaal tot leven.
De historie van de Bondszaal
Wie tegenwoordig door de Kerkstraat loopt, zal niet direct vermoeden dat zich achter de bebouwing een van de belangrijkste historische gebouwen van Tegelen bevindt. De voormalige Bondszaal was ruim een eeuw lang een plaats waar generaties Tegelenaren samenkwamen. Hoewel het gebouw in de loop der jaren verschillende functies kreeg, is het nog altijd een tastbare herinnering aan ons rijke sociale leven.
De geschiedenis begint op 4 maart 1904, toen de Rooms-Katholieke Volksbond St. Martinus werd opgericht. De organisatie had als doel de verheffing van de arbeidersstand, zowel materieel als immaterieel. Naast het bevorderen van goed gedrag en verantwoordelijk financieel handelen zette de Volksbond zich in voor onderwijs, vakontwikkeling en sociale zekerheid.
Het pand met op de voorgevel Vereeniging R.K. Volksbond St. Martinus anno 1914
Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Tegelse afdeling van de Limburgse R.K. Werkliedenbond / Volksbond St. Martinus werd in december 1914 het nieuwe Bondsgebouw officieel geopend. Aan de voorzijde bevonden zich de verenigingsruimten, terwijl aan de achterzijde de grote Bondszaal werd gebouwd. Deze zaal groeide uit tot het kloppend hart van de katholieke arbeidersbeweging in Tegelen.
In de Bondszaal vonden vergaderingen plaats van de Volksbond en de aangesloten vakverenigingen. Er werden lezingen, cursussen en bijeenkomsten georganiseerd en ook de tekenschool St. Eligius maakte gebruik van de accommodatie. Hier leerden arbeiders de technische vaardigheden die nodig waren voor een ambachtelijk beroep. De zaal was daarmee niet alleen een ontmoetingsplaats, maar ook een plek waar kennis en vakmanschap werden doorgegeven.
Maatschappelijke functies
Rond de Volksbond ontstond bovendien een uitgebreid netwerk van maatschappelijke voorzieningen. Zo waren er onder meer een bibliotheek, een toneelclub, een kegelbaan een avondtekenschool, een secretariaat voor arbeidsadvies, een dokters- en apothekersfonds, een volksspaarbank en de verbruikerscoöperatie De Volharding, waar leden voordelig levensmiddelen konden kopen. Ook bood de Volksbond ondersteuning bij ziekte en overlijden. De Bondszaal vormde daarmee het sociale en culturele middelpunt van de katholieke arbeidersgemeenschap in Tegelen.
1914-1930 Volkshuis voor bouw linkergedeelte van de Coöperatie
In 1959 onderging het gebouw een ingrijpende verbouwing. De voorzijde van het Bondsgebouw werd gesloopt en vervangen door een moderne nieuwbouwgevel. Binnen werd in de hoge zaal een tussenvloer aangebracht, waardoor een beneden- en bovenverdieping ontstonden. Daarmee veranderde het karakter van het gebouw ingrijpend, terwijl de oorspronkelijke zaalconstructie grotendeels behouden bleef.
1941 training van DSS in de Bondszaal op de Kerkstraat
1958 Bouwtekening verbouwing Bondszaal – vernieuwing voorbouw en tussenvloer
1959 bouw Cooperatie zelfbediening
Na deze verbouwing kreeg het pand een geheel nieuwe bestemming. Op de begane grond werd een grote COOP-zelfbedieningssupermarkt gevestigd, die jarenlang een belangrijke winkelvoorziening voor Tegelen vormde. Later nam Kuntzelaers Sport zijn intrek in het gebouw. De voormalige bovenverdieping van de Bondszaal werd gebruikt voor de verkoop en verhuur van seizoensartikelen, waaronder schaatsen, terwijl op de begane grond de overige sportartikelen werden verkocht. Later werd het pand gebruikt door Electro World Tummers en Galerie Tegelen. Zo bleef het gebouw, ook nadat de functie van de Volksbond was verdwenen, een plek waar veel Tegelenaren regelmatig over de vloer kwamen.
Ook tegenwoordig vervult het pand nog een publieke functie. De benedenverdieping van de voormalige Bondszaal is tegenwoordig in gebruik als bibliotheek, waardoor het gebouw opnieuw een plaats is waar inwoners samenkomen om kennis op te doen en elkaar te ontmoeten. De bovenverdieping, waarin de voormalige Bondszaal zich bevindt, staat momenteel leeg. Juist daar zijn nog bijzondere historische elementen bewaard gebleven. Vooral de schitterende geverfde plafondwanden op de bovenverdieping zijn bijzonder. Zij herinneren aan de oorspronkelijke functie van de Bondszaal en vormen een zeldzaam bewaard gebleven onderdeel van het historische interieur.
Ook aan de buitenzijde is het verleden nog zichtbaar. In de zijgevel bevindt zich nog altijd een karakteristiek schild, zichtbaar boven het dak van de voormalige Intertoys. Het herinnert voorbijgangers eraan dat dit gebouw ooit het centrum vormde van de katholieke arbeidersbeweging in Tegelen.
Voorzijde van het pand met de Bondszaal
Achterzijde Bondszaal – foto Marja Haanen-Wingbermühle
Zijkant Bondszaal – foto Marja Haanen-Wingbermühle
