Door Hans Bos is de historie van gebouwen en bewoners aan het Wilhelminaplein uitgezocht. Hij schreef hiervoor onderstaand verhaal. 

Dankzij het kadaster kunnen wij veel ontdekken van de geschiedenis van de eigendommen van de gebouwen en landerijen in onze steden en dorpen vanaf 1840. Natuurlijk zijn er ook kaarten uit de tijd vóór 1840 maar niet zo systematisch en ordelijk opgezet als in het kadaster. In die oude kaarten werd maar zelden de bewoner of de eigenaar van een onroerend goed aangegeven.
Door de combinatie van Minuutkaarten, Oorspronkelijk Aanwijzende Tabellen (OAT’s) en Perceelsgewijze Kadastrale Leggers (PKL’s) in het Kadaster, is de eigendomsgeschiedenis van ons onroerend goed heel mooi te reconstrueren vanaf rond 1840.

Hierna volgt een poging om de geschiedenis van het Wilhelminaplein en haar bewoners/eigenaren te beschrijven.

Hierboven een kaart uit de aezel.eu site van het centrum van Tegelen. Duidelijk is de St. Martinuskerk te zien en een gedeeltelijk bebouwde rechthoek wat later het Wilhelminaplein zal heten. Te zien is ook een weg welke later de Kerkstraat zal worden, die via twee bochten (eerst links dan rechts) op de Grotestraat uitkomt. Tot 31 augustus 1898 (dag van de kroning van koningin Wilhelmina) heet het plein eenvoudigweg Marktplein.

De eigenaar van bijna het hele latere Wilhelminaplein is de weduwe van Joannes Wilhelmus Daniel Kampp. Hij is op 10 februari 1779 in Tegelen gedoopt als zoon van de uit Brüggen afkomstige Joannes
Mathias Kampp en Maria Agnes Eskens. Hij trouwt op 15 juli 1810 met Anna Catharina Ronck, dochter uit een van de bekende handelshuizen in Steyl. Zij overlijdt echter al op 17 mei 1811 waarna haar man rond 1815 hertrouwt met Maria Sebilla Compes. Zij bestiert na het overlijden van haar man in 1838 een herberg met brouwerij en lusttuin zoals te zien op onderstaande kaartje.

  1. Huis en herberg, huisnr. 85 in de doorlopende nummering van alle huizen in Tegelen en Steyl
  2. Branderij
  3. Brouwerij
  4. Plesiertuin
  5. Schuur
  6. Bouwland

Maria Sebilla Compes is in 1792 in Korschenbroich geboren, een dorpje net achter Mönchengladbach in Duitsland. Zij is al 42 jaar weduwe als zij in 1880 overlijdt. Zes van haar dertien kinderen zijn dan al overleden. Haar oudste zoon Willem Kamp, die ingenieur is in Seraing Belgie, treed bij de erfenis op namens zijn broers en zussen en verkoopt het huis en herberg, de branderij, de brouwerij en de “plesiertuin” in 1884 aan de Gemeente Tegelen. De schuur met nummer 5 en de bouwland met nummer 6 worden al in 1883 verkocht aan Lambert Joseph Hubert Gitmans, de pottenbakker en koopman die in 1825 in Tegelen was geboren.

Wat doet de Gemeente vervolgens?

Deze sloopt in 1886 het oude gemeentehuis, op bovenstaande kaart te zien als oranje rechthoekje vlak voor de voordeur van de St. Martinuskerk.

Van het gekochte onroerend goed wordt C-1565 bestemd tot school/raadhuis en erf op 465 m2, C-1566 wordt een huis met tuin op 740 m2 en C-1567 wordt een huis met tuin op 485 m2. In 1897 wordt het weer vernummerd en wordt C-2001 school, woning en erf en C-2002 wordt raadhuis.

Tussen 1885 en 1888 laat Lambert Gitmans twee woningen bouwen op het stuk van het latere Wilhelminaplein dat hij had gekocht. De percelen C-558 en C-559 worden samengevoegd en omgenummerd zoals te zien op onderstaande kaartje.

Het huis op C-1557 wordt in 1888 verkocht aan Christiaan Verhaegh, een timmerman geboren op 10 november 1859 in Neer. Hij trouwt op 4 november 1882 met de in Venlo geboren Maria Catharina Timmermans. Christiaan vergroot het huis in 1896 door 650 m2 bouwland te kopen van Willem Houba zodat een huis met werkplaats en erf ontstaat op 1020 M2. In 1901 wordt nog een houtopslag bijgebouwd. In dit gezin worden negen kinderen geboren waarvan er twee jong overlijden en een levenloos ter wereld komt. Het oudste kind is Maria Wilhelmina Elisabeth die trouwt met Wilhelmus Burgers, mijnopzichter in Heerlen. Na zijn overlijden komt zij terug naar Tegelen en drijft een winkeltje op Kerkstraat 7. Het tweede kind is Theodorus die timmerman wordt en verderop in dit verhaal nog terugkomt. Het derde kind is Barbara Anna die trouwt met de veerman Christiaan Leenen. Zij overlijden beiden in Maastricht. Daarna volgen Wilhelmina en Maria die beide nog geen jaar oud worden. Het zesde en zevende kind zijn een tweeling, Helena en Wilhelmina. Helena trouwt met Hendrik Kurstjens van de dakpannenfabriek en Wilhelmina trouwt met Peter Koopmans, kleermaker op de Schoolstraat en later Grotestraat 94. Dan volgt een doodgeboren jongetje en als negende kind volgt Maria die trouwt met Peter Franssen.

In 1921 erft de oudste zoon Theodorus het huis en de werkplaats. Hij is in 1885 in Tegelen geboren en getrouwd met Johanna Maria Gerbecks. Zij krijgen ook negen kinderen genaamd: Chris, Willem, Gerard, Jo, Theo, Hendrik, Peter, Maria en Mathias.

In 1965 gaat het pand over op de tweede zoon Wilhelmus Petrus Verhaegh. Hij trouwt met Sibilla Driessen, dochter van een tuinder uit Venlo.
Het huis op C-1707 wordt eveneens in 1888 verkocht aan Gerardus Siebges, geboren in Tegelen op 3 augustus 1852 als zoon van de uit Brüggen (D) afkomstige Joannes Wilhelmus Siebges en Petronella Ewals. Hij wordt genoemd als baanwachter bij de Staatspoor en als kleermaker en trouwt met Helena Hendrica Doesborgh, een zus van de ijzerfabrikanten aan de Stationsstraat in Tegelen. Zij krijgen zeven kinderen waaronder Wilhelmus Gerardus die bouwkundig-tekenaar wordt en actief is in de Passiespelen. In 1930 erft Johanna Siebges, het oudste kind van Gerardus het huis. Zij is nooit gehuwd en is 89 jaar oud in Bergeijk overleden. In 1955 heeft zij de woning geschonken aan Wilhelmus Gerardus (roepnaam Wim) Siebgens. Ook dit pand is opgekocht door de Gemeente Tegelen in 1971. Hieronder een foto van Wim op zijn motorrijwiel.

In 1890 laat Lambert Gitmans naast de schuur op C-1706 nog een huis bouwen welk in 1891 wordt verkocht aan Paulus Teeuwen. Paulus is geboren in 1836 en getrouwd met Wilhelmina Catharina Dings en wordt genoemd als landbouwer en hoefsmid. Hij is een maatschappelijk actieve man als voorzitter van de Burgerlijke Armenbestuur en president van de Koninklijke Harmonie St. Cecilia.

Het perceel C-1706 wordt gesplitst en Teeuwen krijgt een huis op C-1894 groot 350 m2 naast het huis van Gerardus Siebges. In 1900 is het pand eigendom van de zoon van Paulus Teeuwen, namelijk Paulus Stephanus Teeuwen die het pand in 1907 verkoopt aan Peter Hubertus Sprengers van beroep slager. In de loop der jaren wordt nog grond bijgekocht van Willem Houba en wordt dit land verbouwd tot een woonhuis met tuin erf en slagerijwinkel.

In 1941 volgt een verkoop aan Henricus Hubertus Johannes Hamans, de schoonzoon van Peter Hubert Sprengers. Hij is op 21 oktober 1912 in Roermond geboren als zoon van den landbouwer en veehouder Leonardus Hubertus Egidius Hamans en Maria Margaretha Suntjens. Hij trouwt op 18 mei 1936 met Henriette Anna Hubertina Maria Sprengers. Als zij overlijdt op 4 januari 1945, hertrouwt hij met Elisabeth Maria Sibilla Petronella Dings, dochter van Antoon Leonard Dings, eveneens slager in Tegelen.

In 1974 volgt verkoop aan de gemeente in het kader van het door velen verfoeide “Komplan” waarmee veel mooi erfgoed verloren is gegaan en vervangen door minder fraaie strakke nieuwbouw.
Lambert Gitmans bezit in 1895 nog het perceel C-1892 welke na aankoop van C-1106 van Willem Houba wordt uitgebreid tot C-1959: een schuur op 1760 m2. Blijkbaar vlak vóór zijn overlijden op 23 september 1895 (hij wordt slechts 69 jaar oud) verkoopt hij 310 m2 van dit perceel aan schoenmaker Reinold Olders die in 1901 daar aan de Kerkstraat een huis met werkplaats laat bouwen.

Zelf verbouwt hij de schuur tot een woonhuis met schuur en erf op 1450 m2. Het perceel wordt vernummerd tot C-2067 en 2068 en vererft naar Sophia Catharina Gitmans die op 8 mei 1900 trouwt met Wilhelmus Caspar Laumans, dakpannenfabrikant, samen met zijn broer Stephanus die later in Bracht een dakpannenfabriek heeft.
Hiernaast is de situatie in 1900 te zien met een betrekkelijk kleine huis op C-2068 naast een grote schuur op C-2067.

Ook zijn de eerste huizen op de Kerkstraat te zien met het perceel C-2069 waarop Reinier Olders zijn schoenwinkel in 1901 laat bouwen. Op dat moment loopt de Kerkstraat nog steeds niet rechtstreeks naar de Grotestraat maar nog met een bocht naar links en dan naar rechts.

Wilhelmus Caspar Laumans (roepnaam Kareltje) en zijn echtgenote verbouwen en slopen en herbouwen in de jaren tot 1908 waardoor de situatie ontstaat zoals te zien is op bijgaande kaartje.
Nog steeds een betrekkelijk klein woonhuis en een grote schuur met een klein schuurtje achteraan op het perceel. De winkel van Reinold Olders is nu goed te zien.
Ondertussen zijn in het gezin Laumans-Gitmans al vijf kinderen geboren. Het zullen er uiteindelijk twaalf worden waarvan de laatste twee doodgeboren. Reden genoeg dus om het woonhuis te
vergroten om genoeg ruimte te hebben voor het hele gezin.

Daarom wordt in 1913 de schuur gesloopt en de woonhuis behoorlijk vergroot zoals te zien op bijgaande kaartje.

Mooi is op de kaart te zien wat de Gemeente ondertussen met de rest van het Wilhelminaplein heeft gedaan. Van de gebouwen van “moeder Kamp” is nog het nieuwere gemeentehuis en de school overgebleven en is op het plein een fraaie kiosk neergezet. Het plein wordt ondertussen ook als weekmarkt gebruikt.

Voordat het plein werd omgedoopt tot Wilhelminaplein hadden de woningen aan de oostzijde van de markt als adres Nieuweweg. Volgens het Adresboek van Venlo, Blerick en Tegelen (Steyl) van 1905, samengesteld door H.J. Bartels, woonden aan de Nieuweweg: nr. 112 Laumans Caspar, fabrikant; nr. 113 Thissen Wed. Willem, winkelier; nr. 114 Siebgens Gerard, kleermaker en Maria Siebgens, telefoniste; nr. 115 Christiaan Verhaegh, meubelmaker, en de knechten Hendrik Hangs en Wijnand Bakkers.

Velen zullen het fraaie plaatje wel kennen van het plein van net voor de verwoestende brand in 1898 veroorzaakt door vuurwerk tijdens de viering van de kroning van Wilhelmina tot koningin van Nederland. De pas gekroonde koningin doneerde 10.000 gulden voor de wederopbouw van de kerk in 1899.

Vóór de kerk is het gemeentehuis en de school te zien en rechts daarvan de grote schuur en het woonhuis van de familie Laumans. Er rijdt dan nog een paardentram welke tussen Steyl en Venlo
passagiers vervoert. In 1910 wordt deze vervangen door een tram getrokken door kleine stoomlocomotieven. De trammaatschappij heeft bestaan van 1888 tot 1918.
Het raadhuis wordt in 1959 gesloopt.

Mooi is ook de foto van rond 1950 met de kiosk midden op het plein.

Tot slot een foto genomen vanuit de toren van de St. Martinuskerk rond 1965 waarop de marktkramen te zien zijn. Ook de huizen van Verhaegh, Siebgens, Hamans en Laumans zijn mooi in beeld.

Hans Bos

Bronnen:

  • Aezel.eu-site voor de eigendoms-situatie rond 1840
  • “Van Aalberse tot Zwanebloem” Jos Wolbertus, 2009, serie Tijd voor Tegelen nr.4
  • Kadaster, Kerkelijke registers en Burgerlijke Stand Tegelen